وى مردى زرنگ ، پركار ، جاه‌طلب ، تجمل‌دوست و ناراحت و بيعقل‌معاش بود و از اين جهت وقتى مرد چيز قابلى از خود به جا نگذاشت . امير نظام ، حسنعلى خان گروسى ( ص 44 - ص 21 چاپ اول ) فرزند محمد صادق خان گروسى كرد بود و مادرش يكى از زنان فتحعلى شاه بود كه به پدرش محمد صادق بخشيده شده بود . در 1237 به دنيا آمد و در تحصيل و آداب سوارى و جنگ و فروسيت پيشرفت كامل كرد . در محاصرهء هرات زمان محمد شاه شركت داشت و در بازگشت از اين سفر رئيس قراولان ارگ تبريز شد . در 1257 مرزدار كرمانشاه شد . در 1260 به طهران احضار گشت و تا در 1264 به واسطهء مخالفت حاجى ميرزا آقاسى با پدرش در طهران بيكار بود . اميركبير دوباره رياست افواج گروس را به او واگذاشت . وى در فرونشاندن طغيان سالار هم شركت داشت و آنگاه با درجهء سرتيپى مأمور دفع شورشيان زنجان شد و قلعهء عليمردان خان را از آنان گرفت . در 1267 ژنرال آجودان شاه بود و در 1271 با افواج خود مأمور حفظ نظم شهر مشهد شد . در نبرد هرات شركت كرد و پس از گرفتن آن شهر در 25 صفر 1273 نظم آن شهر به او واگذار شد . نيز او بود كه پس از جريانات تأسف‌آور عهدنامهء پاريس مأمور استقبال از چارلز مورى سفير انگلستان گرديد . از 1273 تا 1275 مأمور حفظ بيوتات سلطنتى بود و در اين سال به سفارت فرانسه منصوب شد و اولين دستهء محصلين اعزامى زمان ناصر الدين شاه نيز همراه او بودند . قريب هفت سال در فرانسه بود و در اين مدت زبان فرانسه را به خوبى فراگرفت . در 1282 به طهران احضار شد و پس از يك سال دوباره به وزير مختارى فرانسه رفت اما چون بيمار شد خود تقاضاى احضار كرد و به طهران بازگشت و جزو وزراى دار الشوراى كبرى گرديد . در محرم 1288 وزير مختار ايران در استانبول شد و در اواخر سال 1289 در صدارت حاجى ميرزا حسين خان سپهسالار وزير فوايد عامه گشت . در سفر اول ناصر الدين شاه به اروپا جزو همراهان شاه بود . در 1297 به فرماندهى حمزه ميرزا حشمت الدوله مأمور دفع شيخ عبيد الله و حمزه آقاى منگور شد و در اين كار نيز كامياب گرديد . « * » در اوايل سال 1298 حكمران ساوجبلاغ و صائين‌قلعهء افشار گرديد و چندى

--> ( * ) نامه‌هايى ازو دربارهء اين مأموريت هست كه براى چاپ آماده كرده‌ام .